الميرزا عبد الله أفندي الأصبهاني ( مترجم : ساعدي )
219
رياض العلماء و حياض الفضلاء ( فارسي )
سيّد امير حسين مجتهد در كتاب دفع المناواة عن التفضيل و المساوات نوشته است : على بن عيسى اربلى در كتابى كه در حال حاضر در اختيار من نمىباشد و گويا دوازده سال پيش از اين آن را ديدهام و مىپندارم همان كتاب الثاقب فى المناقب بوده باشد ، چنين نوشته است : و حيث جعل اللّه نفس الرسول : « ازآنجاكه خدا ، على عليه السّلام را نفس رسول قرار داده است » . مؤلف گويد : در صورتى كه نام كتاب همان باشد كه سيد حسين اظهار داشته است بايد گفت كتاب مزبور غير از كتاب كشف الغمة است زيرا سيد حسين در كتاب دفع المناواة نخست از كشف الغمة نام برده است پس از آن از كتابى كه خود آن را ثاقب المناقب پنداشته اسم آورده است « 1 » . اربلى : منسوب به اربل است كه يكى از شهرهاى عراق و نزديك به موصل مىباشد . در تقويم البلدان گفته است : اربل از اقليم چهارم و پايتخت شهرزور مىباشد و ياقوت در مشترك گويد : اربل به كسر همزه و سكون راء ، بىنقطه و كسر باء يك نقطه با لام آخر . ابن سعيد گفته است اربل ، شهرى است تازهبنيان و مركز حكمرانى شهرهاى شهرزور است . ياقوت در المشترك گويد : اربل شهرى است واقع در ميان شهرها و ازآنجا تا موصل ، تقريبا دو روز راه است و همچنين اربل ، نام شهر صيدا است كه از شهرهاى كنار درياى شام بشمار مىآيد . و از برخى از مردم آنجا نقل كرده است كه اربل ، شهر بزرگى بوده كه بيشتر آن ويران گرديده است و قلعهاى داشته كه بر فراز تل بلندى بنيان شده بود و گرداگرد آن را بارويى همراه با باروى شهر فراگرفته است . سرزمين اربل ، مسطح است و رشتهكوههاى آن در امتداد ، مسير يك روز راه قرار گرفته است و قناتهاى زيادى در اطراف آن احداث شده كه دوتاى آنها وارد شهر مىشود و تا مسجد جامع و دار السلطنه امتداد دارد و شهر اربل ميان شرق و جنوب
--> ( 1 ) - در حاشيهء نسخهء مؤلف آمده است : نسخهاى از كتاب الثاقب فى المناقب در نزد ما موجود است و از تأليفات يكى از شاگردان محمد بن حسن است كه نزديك به عصر شيخ طوسى مىزيسته است .